Mae mudiadau gwrth-niwclear wedi talu teyrnged i Dr. Carl Clowes yn dilyn cadarnhad ddoe (dydd Sul, Rhagfyr 6) o’i farwolaeth.

Mewn datganiad ar y cyd gan PAWB a CADNO, dywed y mudiadau iddo “gyfrannu y rhan fwyaf o’i egni gwleidyddol at ymgyrchu yn erbyn ynni niwclear a bygythiad Wylfa B”.

Maen nhw’n dweud bod cynnig rhaglen gadarnhaol “yr un mor bwysig iddo”, ac mai “dyna arweiniodd at gyhoeddi Maniffesto Môn yn enw PAWB”.

Roedd y Maniffesto yn amlinellu dulliau cynaliadwy o gynhyrchu trydan a syniadau eraill, meddai, a’r “agwedd gadarnhaol hon yn rhan fawr o gymeriad Carl erioed”.

Prif gampau

Ymhlith ei brif gampau dros y blynyddoedd, meddai’r mudiadau, roedd:

  • sefydlu Antur Aelhaearn fel menter gydweithredol gymunedol gyntaf gwledydd Prydain
  • sefydlu Canolfan Iaith Genedlaethol Nant Gwrtheyrn yn 1981, gan gynnig bywoliaeth i bobol leol a denu miloedd o ymwelwyr bob blwyddyn
  • sefydlu Dolen Cymru Lesotho yn y 1980au

Ond o safbwynt yr ymgyrch yn ebryn niwclear, maen nhw’n dweud iddo sicrhau bod “arolwg proffesiynol o agweddau pobol ym Môn a gogledd Gwynedd at ddulliau cynhyrchu trydan yn cael ei gynnal”.

“Daeth yr arolwg i gasgliadau clir a ddangosai fod cefnogaeth llawer cryfach i ddulliau ynni adnewyddadwy nag ynni niwclear,” meddai.

“Sefydlodd gysylltiadau ymgyrchu â mudiad Urgewald yn yr Almaen a arweiniodd at gyfle iddo fynychu cyfarfod blynyddol cyfranddalwyr y cwmni trydan mawr EO.n. Gwelodd yn y cyfarfod hwnnw fod eu perchnogaeth o gwmni Horizon yn broblem iddynt.

“Teithiodd i Japan ddwy waith i sefydlu cysylltiadau ag ymgyrchwyr gwrth-niwclear yn y wlad honno ar ôl i Hitachi brynu Horizon oddi wrth y consortiwm Almaenig.

“Arweiniodd ei ail daith fel rhan o ddirprwyaeth o bedwar o Gymru at gael Naoto Kan, oedd yn Brif Weinidog Japan ar adeg trychineb niwclear Fukushima, i ymweld â Chaerdydd ac Ynys Môn.

“Delwedd gofiadwy o’r ymweliad oedd yr un o Carl yn arwain Mr. Kan i fyny grisiau’r Senedd yng Nghaerdydd. Edrychai fel ymweliad gwladwriaethol!

“Esgorodd hyn ar gydymgyrchu brwd rhwng PAWB a Chyfeillion y Ddaear Japan gydag ymweliadau gan aelodau’n dilyn i wledydd ei gilydd.

“Yr hyn sy’n rhyfeddol yw fod Carl wedi gallu cyflawni hyn i gyd ar ben ei yrfa feddygol broffesiynol oedd yn un ddisglair ac arloesol.

‘Cymro i’r carn – y prif weinidog gorau na chafodd Cymru erioed’

“Roedd ei allu, ymroddiad a natur benderfynol yn rhyfeddol ac yn ysbrydoliaeth i bawb ohonom Gadawaf y geiriau olaf i ddau o’i gydymgyrchwyr,” medddai wedyn.

Yn ôl Meilyr Tomos ar ran CADNO, roedd Dr. Carl Clowes yn “Gymro i’r carn”.

“Bu’n fraint o’r mwyaf i gael ystyried Carl yn ffrind agos,” meddai Robat Idris ar ran PAWB.

“Dyma’r prif weinidog gorau na chafodd Cymru erioed.”

Dr Carl Clowes

Dr Carl Clowes wedi marw

Roedd yn gadeirydd a sylfaenydd Canolfan Nant Gwrtheyrn

Dylai hanes Antur Aelhaearn fod yn rhan o’r cwricwlwm, medd Mabon ap Gwynfor

Aelod Plaid Cymru o’r Senedd yn talu teyrnged i Dr. Carl Clowes