Mae ymgyrchwyr Cylch yr Iaith o’r farn na ddylid cymeradwyo cais Safle Treftadaeth y Byd i Dirwedd y Llechi, oni bai bod amodau llym wedi’u gosod er mwyn gwarchod y Gymraeg.

Cafodd y cais ei gyflwyno flwyddyn ddiwethaf wedi’i arwain gan Gyngor Gwynedd ac mae disgwyl i’r penderfyniad terfynol ddod tua chanol yr haf.

Mae Cylch yr Iaith o’r farn fod cymunedau’r Gogledd-orllewin eisoes yn dioddef effeithiau niweidiol twristiaeth ac y byddai hynny’n cael ei ddwysáu, os caiff y cais ei gymeradwyo.

Maent yn galw am sicrwydd y bydd modd gosod amodau llym rhag i’r cynnydd mewn ymwelwyr danseilio cynaliadwyedd yr iaith Gymraeg a diwylliant Cymreig.

“Gwaethygu gor-dwrisitaeth”

Mewn datganiad, dywedodd Howard Huws, Cydlynydd Ymgyrch Dwristiaeth Cylch yr Iaith, eu bod wedi ysgrifennu at ICOMOS, sef corff sy’n cynghori ynglŷn â chadwraeth henebion a safleoedd, i awgrymu na ddylai UNESCO gymeradwyo’r cais.

“Rydym o blaid diogelu gweddillion hanesyddol diwydiant llechi Gwynedd,” meddai Howard Huws ar ran Cylch yr Iaith, “maent yn rhan annatod o gynhysgaeth cymunedau Cymraeg.

“Fodd bynnag, mae tystiolaeth wrthrychol, academaidd, yn awgrymu bod presenoldeb Safleoedd Treftadaeth y Byd UNESCO yn gwaethygu gor-dwristiaeth, a bod Cymru, a rhanbarth Gwynedd yn neilltuol, yn dioddef gan effeithiau gor-dwristiaeth eisoes.

“Prawf o hynny yw bod ardaloedd lle mae dylanwad twristiaeth yn gryf yn ardaloedd lle mae’r gymuned Gymraeg yn peidio â bod, ac yn colli eu Cymreictod.”

“Nid ydym wedi derbyn sicrwydd” 

Mae’r mudiad o’r farn mai bwriad Llywodraeth Prydain a Llywodraeth Cymru yw denu fwy o dwristiaeth i’r ardaloedd.

“Er gwaethaf yr holl dystiolaeth, nid ydynt erioed wedi cydnabod bod y fath beth â gor-dwristiaeth, na bod Gwynedd yn dioddef gan or-dwristiaeth, na bod cysylltiad rhwng gor-dwristiaeth ac erydiad cymunedol a diwylliannol,” meddai Howard Huws.

“Nid ydym wedi derbyn sicrwydd y bydd y cynghorau cymuned a chyrff cyfrifol eraill yn y cymunedau yn rhanddeiliaid ystyrlon yn rheolaeth y datblygiad pe bai’n cael ei  gymeradwyo.

“Dylai’r cymunedau eu hunain fod â llais uniongyrchol ym mhob agwedd ar y cynllun.”

“Siarad gwag”

Ac mae Cylch yr Iaith wedi dweud mai “siarad gwag” yw’r ymgais i gysylltu’r cais â “dathlu cymunedau, iaith a diwylliant” a “chreu balchder yn yr iaith Gymraeg”.

“Ni ellir ’dathlu’ pethau a’u tanseilio yr un pryd,” meddai Howard Huws.

Ychwanegodd bod ymrwymiad yn y cais Safle Treftadaeth y Byd i fonitro unrhyw effeithiau ar y Gymraeg yn “gamarweiniol”, a hynny gan fod “yr effeithiau hynny i’w gweld eisoes”.

“Onid yw hynny’n ddigon o rybudd?” meddai. “Onid oes dim diben i “fonitro effeithiau” wedyn, bydd y difrod wedi’i wneud, ac ni ellir ei ddadwneud.

“Bydd Cylch yr Iaith yn parhau i ymgyrchu yn erbyn y cais,” meddai, “ac yn argymell i UNESCO na ddylid ei ganiatáu hyd nes y gall Llywodraeth Llundain, Llywodraeth Cymru, a Chyngor Gwynedd amlinellu’r camau pendant a weithredir ganddynt i rwystro’r cynnydd o or-dwristiaeth sydd yn ymhlyg yn y dynodiad.”

 

Cyfoes

Llechi Cymru – “cyfwerth â’r Taj Mahal”

Byddai rhoi statws Safle Treftadaeth y Byd i ardaloedd llechi yn rhoi i’r byd “ddirnadaeth o Gymru fel y genedl ddiwydiannol gyntaf”

Arian a Busnes

Enwebu chwareli Gwynedd am statws Safle Treftadaeth Y Byd

Roedd yr ardal yn brif gynhyrchydd llechi’r byd ar un adeg