Mae pwyllgor blaenllaw o Aelodau Seneddol yn galw am weithredu llym yn erbyn ‘gau newyddion’ ac am reolaeth dynnach ar wario mewn etholiadau. Ond geiriau gwag a rhagrith lwyr ar eu rhan fydd hyn oni fyddan nhw’n barod i herio dilysrwydd y bleidlais Brexit yn ogystal, yn ôl Huw Prys Jones

Mi fyddai pawb call yn cytuno â’r Aelodau Seneddol hynny sy’n dadlau bod twyll, celwyddau a chamddefnyddio cyfryngau cymdeithasol yn fygythiad i’r drefn ddemocrataidd.

Ofer fodd bynnag ydi sôn am unrhyw weithredu yn erbyn y bygythiadau hyn yn y dyfodol heb edrych ar yr hyn sydd eisoes wedi digwydd. Yn benodol ar y ffordd mae ‘gau newyddion’ wedi arwain at y llanast a achosir gan Brexit ar hyn o bryd.

I lawer ohonom, roedd celwyddau arweinwyr yr ymgyrch Brexit a’u hapêl at ragfarnau a hiliaeth yn ddigon o reswm o’r cychwyn dros beidio â bod â gronyn o barch tuag at ganlyniad y refferendwm.

Yn wyneb graddau’r twyll a’r troseddu sydd wedi dod i’r amlwg ers hynny, does gan yr un gwleidydd esgus bellach dros gredu mewn parchu pleidlais mor dwyllodrus.

Os ydi Aelodau Seneddol am fynd i’r afael o ddifrif â thwyll a chelwyddau, y cam cyntaf ydi iddyn rhoi’r gorau i wneud datganiadau llwfr a llipa ‘fe wnes i ymgyrchu dros aros yn yr Undeb Ewropeaidd, ond dw i’n parchu canlyniad y refferendwm a phenderfyniad y bobl’.

Gôl agored

Wrth i ymdrechion Theresa May i geisio rhyw fath o gytundeb fynd o un methiant i’r llall, mae’r holl dystiolaeth o dwyllo a throseddu yn y refferendwm yn cynnig gôl agored i wrthwynebwyr Brexit.

Yr her iddyn nhw bellach ydi manteisio i’r eithaf ar hyn. Braidd yn rhy betrusgar ac yn rhy barod i gyfaddawdu maen nhw wedi bod hyd yma, yn anffodus, gyda rhywun yn cael yr argraff nad ydyn nhw’n llawn ddeall natur y gelyn maen nhw’n ei erbyn.

Yr hyn sydd wedi bod amlycaf dros yr wythnosau diwethaf ers i Theresa May gyhoeddi cynllun Chequers ydi nad oes gan y cnewyllyn caled o Brexitwyr unrhyw ddiddordeb mewn cyfaddawdu.

Tybed mai dyma’r amser hefyd i wrthwynebwyr Brexit feithrin agwedd yr un mor ddigyfaddawd a mynnu mai’r unig ffordd gall o ddatrys yr argyfwng diangen presennol ydi ymwrthod â Brexit yn llwyr. A mynd ati’n fwriadol i lesteirio holl ymdrechion y Sefydliad Seisnig i’w wireddu.

I wneud hynny, rhaid manteisio ar bob cyfle dros yr wythnosau nesaf i danseilio pob hygrededd posibl yn y refferendwm.

Dyletswydd foesol

Dylai graddau’r troseddu a ddigwyddodd, heb sôn am ffynonellau tywyll yr arian a gafodd ei wario yn y dirgel, fod yn destun pryder inni i gyd.

Mae’n dod yn fwyfwy amlwg fod gwledydd fel Rwsia â’u bryd dros wanhau Ewrop yn manteisio ar eu cyfle i greu rhaniadau.

Mae’n ddigon tebygol hefyd fod cynllwyn rhyngwladol ar ran dihirod cyfoethog sydd â chymhellion eithafol asgell dda i gefnogi achosion fel Brexit ym Mhrydain, Donald Trump yn America a Marine Le Pen yn Ffrainc.

Mewn sefyllfa o’r fath, naïfrwydd llwyr yw credu bod ymgyrch Brexit wedi cael ei harwain gan bobl o ewyllys dda a oedd am ymgyrchu’n unol â rheolau arferol democratiaeth.

Nid safiad gwleidyddol yn unig ydi tanseilio hygrededd yn nilysrwydd y refferendwm bellach, ond dyletswydd foesol a democrataidd.