“Despite recent sad developments, cricket will survive and remain our most noble game.”

Geiriau un o fawrion y byd criced yn Awstralia, y diweddar Donald Bradman yn 2000 yn sgil sgandal trefnu canlyniadau gemau. Mae’n rhaid bod y geiriau’n atseinio unwaith eto yng nghlustiau’r Awstraliaid ar ôl i’r capten Steve Smith, y chwaraewr profiadol David Warner a’r batiwr cymharol ifanc Cameron Bancroft gyfaddef eu rhan mewn helynt am ymyrryd â chyflwr y bêl mewn gêm brawf yn Ne Affrica.

Mae Steve Smith a David Warner wedi’u gwahardd am flwyddyn yr un, a Cameron Bancroft am naw mis. Maen nhw’n dweud na fydd Warner – fel yr un oedd y tu ôl i’r cynllwyn – fyth yn cael bod yn gapten ar ei wlad.

Mae’r triawd, yn sgil eu gweithredoedd, wedi codi amheuon am onestrwydd y gamp sydd â delwedd o fod yn frith o gymeriadau gonest a nobl. Ar yr olwg gyntaf, roedd hi’n ymddangos bod cyflwr y bêl wedi cael ei addasu – rhywbeth sy’n ddigon cyffredin, pa mor anfoesol bynnag y gellir ystyried hynny.

Rhoi tâp melyn dros y bêl oedd yr esboniad cynharaf. Ond roedd twpdra Cameron Bancroft wrth gael ei ddal ar gamera yn gwneud hynny’n syfrdanol. Mae’n anodd credu yn yr oes sydd ohoni, lle mae craffu ar y defnydd o gamerâu, fod Bancroft heb oedi i feddwl y gallai gael ei ddal.

Cafodd y prif hyfforddwr Darren Lehmann ei weld yn cyfathrebu â Cameron Bancroft, gan godi amheuon a oedd e’n rhoi cyfarwyddiadau i’r chwaraewr – doedd hynny ddim yn wir, meddai ymchwiliad. Bryd hynny, doedd dim achos i gredu fel arall. All prif hyfforddwr, sy’n eistedd ar ymyl y cae, ddim gwybod am bob un digwyddiad bach ar y cae dros gyfnod o bum niwrnod.

Ond bellach, ry’n ni’n gwybod fod rhywbeth llawer mwy sinistr wedi digwydd ar y cae yn Cape Town. Mae Steve Smith a David Warner wedi’u gwahardd am flwyddyn a Cameron Bancroft am naw mis ar ôl iddi ddod i’r amlwg fod y cyfan yn rhan o gynllwyn. Twyll, mewn geiriau eraill. Does dim ffordd arall o ddisgrifio’r helynt. A ydi’r gosb yn adlewyrchu’r drosedd, sy’n gwestiwn arall.

Mewn gwirionedd, papur tywod oedd y ‘tâp melyn’, ac roedd Bancroft wedi cael cyfarwyddyd gan David Warner – ar gais y capten Steve Smith – i newid cyflwr y bêl. A doedd gan Darren Lehmann, mae’n debyg, ddim clem fod hyn oll yn digwydd o dan ei drwyn.

Mae’r helynt yn atgoffa rhywun o’r un hwnnw yn ymwneud â Phacistan ar daith yn Lloegr rai blynyddoedd yn ôl. Bryd hynny, roedd y capten Salman Butt, y chwaraewr profiadol Mohammad Asif a’r chwaraewr ifanc Mohammad Amir wedi trefnu rhai digwyddiadau mewn gêm brawf.

Union yr un ddeinameg rhwng y triawd, union yr un helynt am onestrwydd y gêm. Does bosib fod y bennod drist honno yn hanes criced wedi dysgu rhywbeth i chwaraewyr fyth ers hynny?

Ond dyma ni eto’n wynebu wythnos ddu arall ym myd criced. Mae Steve Smith a Davd Warner wedi colli eu statws yn y tîm cenedlaethol a’u lle yng nghystadleuaeth ddrudfawr yr IPL yn India. Mae’n siŵr fydd y gosb o golli buddiannau ariannol yn parhau am gyfnod eto – maen nhw eisoes wedi dechrau colli nawdd trwy hysbysebion.

Roedd Cameron Bancroft i fod i ymuno â Gwlad yr Haf y tymor hwn. Os ydyn nhw am gynnal hygrededd criced, mae’n rhaid iddyn nhw weithredu a diddymu ei gytundeb.

A oes ffordd yn ôl i’r triawd? Mae hynny’n dibynnu i raddau helaeth ar Fwrdd Criced Awstralia a pha mor faddeuol fydd y cefnogwyr ymhen rhai blynyddoedd. Mae Steve Smith a Cameron Bancroft yn sicr yn ddigon ifanc i ddychwelyd. Maen nhw, hyd yma, heb enw drwg yn y gorffennol chwaith – rhywbeth arall fydd yn mynd o’u plaid, efallai.

Ond mae hi wedi canu unwaith ac am byth ar David Warner, dw i’n credu. Mae’n 31 oed ac roedd marc cwestiwn mawr uwch ei ben eisoes yn dilyn ffrwgwd â Joe Root mewn bar yn Birmingham yn ystod Cyfres y Lludw yn 2013, a’r enw drwg sydd ganddo yn sgil ei agwedd. Mae’n cael ei adnabod wrth y ffugenw ‘Tarw’ ers blynyddoedd.

Os yw criced am godi unwaith eto i’r statws fu ganddi ers blynyddoedd, rhaid gwneud esiampl o’r triawd ar unwaith. Fe fydd cysgod tros y gêm yn barhaus, ond o weithredu yn y modd cywir, fe all yr awdurdodau sicrhau fod yr ergyd farwol mor bell i ffwrdd ag erioed.