Darn barn: Dylan Iorwerth yn ystyried moesoldeb y sgandal ddiweddara’

Mae’n addas mai’r Ysgrifennydd Trafnidiaeth sy’n ceisio amddiffyn Dominic Cummings. Wedi’r cyfan, mae’n ymddangos bod hwnnw wedi gwneud mwy o deithio na’r rhan fwya’ o bobl yn ystod yr wythnosau diwetha’.

Os ydi’r honiadau diweddara’n gywir – am dripiau ychwanegol o amgylch Durham a’r cyffiniau – does dim dewis o gwbl: rhaid i’r ymgynghorydd fynd. Ac mi ddylai’r heddlu alw i’w weld unwaith eto.

Hyd yn oed heb y cyhuddiadau ychwanegol, dydi’r esboniadau am ei ymddygiad ddim yn dal dŵr.  Yn fwy na hynny, mae’r esgus o esgusodion yn anfoesol ynddyn nhw eu hunain.

Y dal dŵr i ddechrau. Doedd trefnu gofal plant ddim yn un o’r rhesymau tros dorri’r rheolau teithio; fuon nhw ddim erioed. Hyd yn oed heddiw yn Lloegr, mi fyddai teithio tros nos a mynd i aros i gartre’ rhywun arall yn groes i’w hysbryd a’u llythyren.

Mae’r cyfarwyddyd yn glir – ddylai neb â symptomau adael eu cartref “am unrhyw reswm” ac mi ddylai gweddill y tylwyth, gan gynnwys y mab 4 oed, fod yn rhan o’r hunan-ynysu, a hynny am bythefnos.

Ar ôl cyrraedd Durham, os arhosodd y tri efo’i gilydd mewn un man fel y dylen nhw, heb weld neb arall, pam na allen nhw fod wedi gwneud hynny yn Llundain? Os cafodd y plentyn ofal gan aelodau eraill o’r teulu, roedd hynny ynddo’i hun yn torri’r rheolau hefyd. Dydi plant ddim yn cael eu heithrio.

Ac mae yna lawer rhagor … gan gynnwys yr awgrym fod chwaer yng nghyfraith y Dom yn byw yn Llundain hefyd, yn weddol agos atyn nhw … a’r cwestiwn, os nad oedden nhw’n gwneud dim o’i le, pam oedd hyn wedi’i guddio a pham oedd Mary Wakefield, gwraig Dominic Cummings, wedi rhoi’r argraff mewn erthygl eu bod nhw i gyd yn Llundain?

Ond arwynebol ydi hyn i gyd. Hyd yn oed os oedden nhw’n poeni am ofal plant, nid dyna’r pwynt. Hyd yn oed os ydi hi’n naturiol pryderu am blentyn pedair oed, nid dyna’r unig ystyriaeth.

Wrth deithio 264 o filltiroedd efo’r feirws yn y car, roedden nhw’n peryglu pobol eraill, gan gynnwys plant eraill o bob oed a rhieni a allai fod mewn llawer gwaeth sefyllfa na nhw. Roedden nhw’n peryglu bywydau.

Ar y gorau, mae ymddygiad Dominic Cummings yn dangos dirmyg at y miliynau o bobol sydd wedi aberthu i gadw at y rheolau ac yn codi dau fys ar bawb sy’n llai breintiedig na fo.

Mae hyn i gyd yn bwysig oherwydd ei fod yn taro at y rheswm tros fethiannau Llywodraeth San Steffan. Tra bod rhai, yn amlwg, yn trïo ac yn poeni, mae yna drahauster wedi bod wrth wraidd eu hagwedd a hynny’n eu hatal rhag gweithredu fel y dylen nhw.

Ar hyn o bryd, heb i neb ohonon ni gael gwybod manylion y trafodaethau o fewn y Llywodraeth a rhwng y Llywodraeth a’r gwyddonwyr, mae yna le i gredu mai Dominic Cummings a’i ddirmyg at fod yn atebol a’i or-ffydd mewn modelu a thechnoleg, ydi un o’r ddau wrth galon y trahauster hwnnw.