Brynhawn ddoe mi gyhoeddodd Mark Drakeford y byddai’n gwahardd rhai pobol o weddill y Deyrnas Unedig rhag teithio i Gymru – bydd y gwaharddiad yn dod i rym am 6 o’r gloch heno – ond beth oedd wrth wraidd y penderfyniad?

Mae’r Prif Weinidog wedi tynnu sylw at dri ffactor sef: dadansoddiad dŵr gwastraff, ymchwil am ‘archledaenwyr’ (superspreaders), ac ymchwil Cymreig i’r feirws ei hun.

O ran yr ymchwil Cymreig, mae’r Llywodraeth wedi troi at adroddiad ar y cyd gan un o unedau Iechyd Cyhoeddus Cymru ac Ysgol Biowyddorau Prifysgol Caerdydd.

Mae’r adroddiad hwnnw yn seiliedig ar astudiaeth o’r ffordd mae’r feirws wedi mwtanu (mutate), ac mae’n nodi sawl gwaith bod y feirws yn dod i mewn i Gymru o’r tu hwnt pan gaiff cyfyngiadau eu llacio.

Un peth sydd yn werth nodi gyda’r adroddiad yw ei fod heb gael ei adolygu gan gydweithwyr (peer reviewed), ac mae’r ymchwilwyr yn pwysleisio na ddylid ymddiried yn ormodol yn ei gynnwys.

Mae Mark Drakeford wedi dweud bod hyd at 80% o heintiadau newydd yn cael eu lledaenu gan archledaenwyr – sy’n golygu gall nifer bach o archledaenwyr achosi tipyn o lanast.

Hefyd, yn ôl y Prif Weinidog, mae dadansoddiadau dŵr gwastraff wedi canfod tebygrwydd rhwng y mathau o feirws sydd yng ngogledd Cymru, ac yn Lerpwl.

Edefyn

Mae llawer o’r wybodaeth uchod wedi ei gronni gan Olygydd Gwleidyddol dros dro Wales Online, Will Hayward, a gallwch ddarllen hynny islaw, ac yn ei erthygl sy’n mynd i fwy o fanylder.